Танин мэдэхүй

Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сум нь цэвдгийн үргэлжилсэн ба тасалданги тархалттай бүсэд оршдог. Бид энэхүү судалгаагаар Баянзүрх сумын Доод Тоом, Дунд Тоом, Алтарга, Бэлтэс голуудын хөндийн хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийг судалсан. Судалгааны талбайд 2022-2023 оны хооронд нийт 181 хөрсний зүсэлт хийж, 720 орчим дээж цуглуулан хөрсний органик нүүрстөрөгчийн хэмжээ (ХОН, %), хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламж (ХОН-ийн агууламж, кг м-2), эзлэхүүн жин (г/см3), чулууны агууламж (%), чийгийн хэмжээ (%) зэрэг үзүүлэлтүүдийг тодорхойлов. Судалгааны талбайд тайгын цэвдэгт, хүлэрлэг цэвдэгт, тайгын ширэгт, карбонаттай хүлэрлэг, чулуурхаг ялзмагт, уулын бараан хөрс тус тус тархсан байна. Судалгааны талбайн ХОН- ийн хэмжээ 1.7-93.8 % хооронд хэлбэлзэж хүлэрлэг цэвдэгт хөрсөнд хамгийн өндөр байсан. Харин ХОН-ийн агууламж 4.7-72.7 кг м-2-ийн хооронд хэлбэлзэж тайгын цэвдэгт хөрсөнд өндөр байсан. Судалгааны үр дүнг Монгол орны тайгын болон хүлэрлэг цэвдэгт ХОН-ийн агууламжийн өмнөх судалгаатай харьцуулахад бидний судалгааны үзүүлэлт өндөр байсан бол дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын (Арктикийн) цэвдэгт бүс нутгийн ХОН-ийн агууламжаас бага байсан. Судалгааны цэгүүд дээрх ХОН - ийн хэмжээг чулуу болон чийгийн хэмжээ, эзлэхүүн жинтэй харьцуулахад чулууны агууламж (r2 = -0.52) болон эзлэхүүн жин (r2 = -0.87) - ээс хүчтэй урвуу хамааралтай байсан бол чийгийн хэмжээ (r2 = 0.63) - ээс хүчтэй эерэг хамааралтай байна.

Хөрсний органик нүүрстөрөгч (ХОН) нь шим тэжээлийн элементийн гол цөм, хөрсний үржил шимийн үндсэн хэсэг бөгөөд дэлхийн нүүрстөрөгчийн эргэлтэд шууд нөлөөлдөг. Цэвдэгт бүс нутагт нь хөрсний температур бага, усны шилжилт хөдөлгөөний дутмаг байдлаас шалтгаалан органик нүүрстөрөгч бүрэлдэх таатай нөхцөл бий болдог. Дэлхийн цэвдэгт бүсэд агуулагдаж буй хөрсний органик нүүрстөрөгчийн нөөц нь ойн хөрсөнд агуулагдаж буй нөөцөөс гурав дахин их байдаг. Хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийн орон зайн тархалтыг зурагласнаар нүүрстөрөгчийн нөөцийг тооцож, цаашлаад цэвдэгт бүс нутгийн нүүрстөрөгчийн эргэлт, тэдгээрийн тооцоо судалгаанд чухал ач холбогдолтой мэдээлэл болно. Бид энэхүү судалгаагаар Монгол орны цэвдэгт бүсэд орших Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийн орон зайн тархалтын загварыг боловсруулж зураглах, таамаглагч хүчин зүйлсийн ач холбогдлыг илэрхийлэх, зураглалын үр дүнг үнэлж, цэвдгийн ялгаатай бүсүүдэд тархсан органик нүүрстөрөгч агууламжийг харьцуулахыг зорьсон. Ингэхдээ машин сургалтын санамсаргүй форест регрессийн аргыг ашигласан. Судалгааны талбайгаар Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын нутгийг төлөөлүүлэн авч 2022-2023 онд нийт 181 цэгээс хөрсний дээжийг цуглуулсан. Судалгааны үр дүнгээс харахад хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийг санамсаргүй форест регрессийн аргаар таамагласан загвар нь шалгалтын багцын үнэлгээгээр 61%-ийг, сургалтын багцын үнэлгээгээр 83%-г тус тус тайлбарлаж байв. Загварт ашигласан 28-н хүчин зүйлсээс ургамлын нормчилсон ялгаат индекс, суваг 4, суваг 5, налуу зэрэг нь хамгийн өндөр ач холбогдолтой байсан. Харин хүчин зүйлсийг бүлгээр нь авч үзвэл оптикийн хиймэл дагуулд суурилсан хүчин зүйлс хамгийн өндөр ач холбогдолтой байсан. Зураглалын үр дүнд Баянзүрх сумын нийт газар нутгийн хөрсний органик нүүрстөрөгч агууламж 16.7г/кг - 395.9 г/кг - ийн хооронд хэлбэлзэж, дундаж агууламж 157.1 г/кг байсан бөгөөд цэвдгийн үргэлжилсэн тархалттай бүсэд хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийн дундаж утга 170.9г/кг, тасалданги тархалттай бүсэд 136.0 г/кг, алаг цоог тархалттай бүсэд 122.2 г/кг байв.

Mongolia, a country located in Central Asia, is known for its extreme climate and distinct natural landscape. However, in recent years, the effects of global warming have accelerated permafrost degradation, leading to significant ecological and environmental disturbances. This study was conducted to investigate these changes and contribute to the preservation of Mongolia's pristine nature and unique environmental structure. Specifically, the research focuses on the relationship between thawing permafrost and temperature on the eastern shore of Lake Khuvsgul, considering natural factors such as vegetation and snow cover. In the study area, 31 surface temperature monitoring devices were installed at 300-meter intervals across four distinct types of ground cover: grassland, wetland, forest, and shrubland. These temperature readings were then used to calculate various indices. The highest ground surface temperature during the summer, 28.2°C, was recorded at point A-14, while the lowest winter temperature, -19.31°C, was observed at point A-17, both located in grassland areas. The frost number, an index used to measure thawing, registered values below 0.5 only at grassland points, indicating a higher likelihood of permafrost presence at other locations. Additionally, the N-factor, which reflects seasonal temperature variations, was found to be lower in forested areas and higher in grassland areas. Points located in forests were notably cooler in the summer and warmer in the winter compared to those points in grasslands. The surface temperature during winter was also affected by the snow accumulation that year, becoming colder as the snow cover increased. Furthermore, the N-factor decreased with thicker snow during the winter season. Snow cover duration in 2022-2023 was 9-11 days longer compared to the previous year (2021-2022).

Танин мэдэхүйн

Танин мэдэхүй

Танин мэдэхүй

Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сум нь цэвдгийн үргэлжилсэн ба тасалданги тархалттай бүсэд оршдог. Бид энэхүү судалгаагаар Баянзүрх сумын Доод Тоом, Дунд Тоом, Алтарга, Бэлтэс голуудын хөндийн хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийг судалсан. Судалгааны талбайд 2022-2023 оны хооронд нийт 181 хөрсний зүсэлт хийж, 720 орчим дээж цуглуулан хөрсний органик нүүрстөрөгчийн хэмжээ (ХОН, %), хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламж (ХОН-ийн агууламж, кг м-2), эзлэхүүн жин (г/см3), чулууны агууламж (%), чийгийн хэмжээ (%) зэрэг үзүүлэлтүүдийг тодорхойлов. Судалгааны талбайд тайгын цэвдэгт, хүлэрлэг цэвдэгт, тайгын ширэгт, карбонаттай хүлэрлэг, чулуурхаг ялзмагт, уулын бараан хөрс тус тус тархсан байна. Судалгааны талбайн ХОН- ийн хэмжээ 1.7-93.8 % хооронд хэлбэлзэж хүлэрлэг цэвдэгт хөрсөнд хамгийн өндөр байсан. Харин ХОН-ийн агууламж 4.7-72.7 кг м-2-ийн хооронд хэлбэлзэж тайгын цэвдэгт хөрсөнд өндөр байсан. Судалгааны үр дүнг Монгол орны тайгын болон хүлэрлэг цэвдэгт ХОН-ийн агууламжийн өмнөх судалгаатай харьцуулахад бидний судалгааны үзүүлэлт өндөр байсан бол дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын (Арктикийн) цэвдэгт бүс нутгийн ХОН-ийн агууламжаас бага байсан. Судалгааны цэгүүд дээрх ХОН - ийн хэмжээг чулуу болон чийгийн хэмжээ, эзлэхүүн жинтэй харьцуулахад чулууны агууламж (r2 = -0.52) болон эзлэхүүн жин (r2 = -0.87) - ээс хүчтэй урвуу хамааралтай байсан бол чийгийн хэмжээ (r2 = 0.63) - ээс хүчтэй эерэг хамааралтай байна.

Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сум нь цэвдгийн үргэлжилсэн ба тасалданги тархалттай бүсэд оршдог. Бид энэхүү судалгаагаар Баянзүрх сумын Доод Тоом, Дунд Тоом, Алтарга, Бэлтэс голуудын хөндийн хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийг судалсан. Судалгааны талбайд 2022-2023 оны хооронд нийт 181 хөрсний зүсэлт хийж, 720 орчим дээж цуглуулан хөрсний органик нүүрстөрөгчийн хэмжээ (ХОН, %), хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламж (ХОН-ийн агууламж, кг м-2), эзлэхүүн жин (г/см3), чулууны агууламж (%), чийгийн хэмжээ (%) зэрэг үзүүлэлтүүдийг тодорхойлов. Судалгааны талбайд тайгын цэвдэгт, хүлэрлэг цэвдэгт, тайгын ширэгт, карбонаттай хүлэрлэг, чулуурхаг ялзмагт, уулын бараан хөрс тус тус тархсан байна. Судалгааны талбайн ХОН- ийн хэмжээ 1.7-93.8 % хооронд хэлбэлзэж хүлэрлэг цэвдэгт хөрсөнд хамгийн өндөр байсан. Харин ХОН-ийн агууламж 4.7-72.7 кг м-2-ийн хооронд хэлбэлзэж тайгын цэвдэгт хөрсөнд өндөр байсан. Судалгааны үр дүнг Монгол орны тайгын болон хүлэрлэг цэвдэгт ХОН-ийн агууламжийн өмнөх судалгаатай харьцуулахад бидний судалгааны үзүүлэлт өндөр байсан бол дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын (Арктикийн) цэвдэгт бүс нутгийн ХОН-ийн агууламжаас бага байсан. Судалгааны цэгүүд дээрх ХОН - ийн хэмжээг чулуу болон чийгийн хэмжээ, эзлэхүүн жинтэй харьцуулахад чулууны агууламж (r2 = -0.52) болон эзлэхүүн жин (r2 = -0.87) - ээс хүчтэй урвуу хамааралтай байсан бол чийгийн хэмжээ (r2 = 0.63) - ээс хүчтэй эерэг хамааралтай байна.

Mongolia, a country located in Central Asia, is known for its extreme climate and distinct natural landscape. However, in recent years, the effects of global warming have accelerated permafrost degradation, leading to significant ecological and environmental disturbances. This study was conducted to investigate these changes and contribute to the preservation of Mongolia's pristine nature and unique environmental structure. Specifically, the research focuses on the relationship between thawing permafrost and temperature on the eastern shore of Lake Khuvsgul, considering natural factors such as vegetation and snow cover. In the study area, 31 surface temperature monitoring devices were installed at 300-meter intervals across four distinct types of ground cover: grassland, wetland, forest, and shrubland. These temperature readings were then used to calculate various indices. The highest ground surface temperature during the summer, 28.2°C, was recorded at point A-14, while the lowest winter temperature, -19.31°C, was observed at point A-17, both located in grassland areas. The frost number, an index used to measure thawing, registered values below 0.5 only at grassland points, indicating a higher likelihood of permafrost presence at other locations. Additionally, the N-factor, which reflects seasonal temperature variations, was found to be lower in forested areas and higher in grassland areas. Points located in forests were notably cooler in the summer and warmer in the winter compared to those points in grasslands. The surface temperature during winter was also affected by the snow accumulation that year, becoming colder as the snow cover increased. Furthermore, the N-factor decreased with thicker snow during the winter season. Snow cover duration in 2022-2023 was 9-11 days longer compared to the previous year (2021-2022).

Mongolia, a country located in Central Asia, is known for its extreme climate and distinct natural landscape. However, in recent years, the effects of global warming have accelerated permafrost degradation, leading to significant ecological and environmental disturbances. This study was conducted to investigate these changes and contribute to the preservation of Mongolia's pristine nature and unique environmental structure. Specifically, the research focuses on the relationship between thawing permafrost and temperature on the eastern shore of Lake Khuvsgul, considering natural factors such as vegetation and snow cover. In the study area, 31 surface temperature monitoring devices were installed at 300-meter intervals across four distinct types of ground cover: grassland, wetland, forest, and shrubland. These temperature readings were then used to calculate various indices. The highest ground surface temperature during the summer, 28.2°C, was recorded at point A-14, while the lowest winter temperature, -19.31°C, was observed at point A-17, both located in grassland areas. The frost number, an index used to measure thawing, registered values below 0.5 only at grassland points, indicating a higher likelihood of permafrost presence at other locations. Additionally, the N-factor, which reflects seasonal temperature variations, was found to be lower in forested areas and higher in grassland areas. Points located in forests were notably cooler in the summer and warmer in the winter compared to those points in grasslands. The surface temperature during winter was also affected by the snow accumulation that year, becoming colder as the snow cover increased. Furthermore, the N-factor decreased with thicker snow during the winter season. Snow cover duration in 2022-2023 was 9-11 days longer compared to the previous year (2021-2022).

Хөрсний органик нүүрстөрөгч (ХОН) нь шим тэжээлийн элементийн гол цөм, хөрсний үржил шимийн үндсэн хэсэг бөгөөд дэлхийн нүүрстөрөгчийн эргэлтэд шууд нөлөөлдөг. Цэвдэгт бүс нутагт нь хөрсний температур бага, усны шилжилт хөдөлгөөний дутмаг байдлаас шалтгаалан органик нүүрстөрөгч бүрэлдэх таатай нөхцөл бий болдог. Дэлхийн цэвдэгт бүсэд агуулагдаж буй хөрсний органик нүүрстөрөгчийн нөөц нь ойн хөрсөнд агуулагдаж буй нөөцөөс гурав дахин их байдаг. Хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийн орон зайн тархалтыг зурагласнаар нүүрстөрөгчийн нөөцийг тооцож, цаашлаад цэвдэгт бүс нутгийн нүүрстөрөгчийн эргэлт, тэдгээрийн тооцоо судалгаанд чухал ач холбогдолтой мэдээлэл болно. Бид энэхүү судалгаагаар Монгол орны цэвдэгт бүсэд орших Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийн орон зайн тархалтын загварыг боловсруулж зураглах, таамаглагч хүчин зүйлсийн ач холбогдлыг илэрхийлэх, зураглалын үр дүнг үнэлж, цэвдгийн ялгаатай бүсүүдэд тархсан органик нүүрстөрөгч агууламжийг харьцуулахыг зорьсон. Ингэхдээ машин сургалтын санамсаргүй форест регрессийн аргыг ашигласан. Судалгааны талбайгаар Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын нутгийг төлөөлүүлэн авч 2022-2023 онд нийт 181 цэгээс хөрсний дээжийг цуглуулсан. Судалгааны үр дүнгээс харахад хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийг санамсаргүй форест регрессийн аргаар таамагласан загвар нь шалгалтын багцын үнэлгээгээр 61%-ийг, сургалтын багцын үнэлгээгээр 83%-г тус тус тайлбарлаж байв. Загварт ашигласан 28-н хүчин зүйлсээс ургамлын нормчилсон ялгаат индекс, суваг 4, суваг 5, налуу зэрэг нь хамгийн өндөр ач холбогдолтой байсан. Харин хүчин зүйлсийг бүлгээр нь авч үзвэл оптикийн хиймэл дагуулд суурилсан хүчин зүйлс хамгийн өндөр ач холбогдолтой байсан. Зураглалын үр дүнд Баянзүрх сумын нийт газар нутгийн хөрсний органик нүүрстөрөгч агууламж 16.7г/кг - 395.9 г/кг - ийн хооронд хэлбэлзэж, дундаж агууламж 157.1 г/кг байсан бөгөөд цэвдгийн үргэлжилсэн тархалттай бүсэд хөрсний органик нүүрстөрөгчийн агууламжийн дундаж утга 170.9г/кг, тасалданги тархалттай бүсэд 136.0 г/кг, алаг цоог тархалттай бүсэд 122.2 г/кг байв.